Synonimem upadku papiestwa jest nazwisko Borgia - a przedstawiciel tego rodu...

Synonimem upadku papiestwa jest nazwisko Borgia - a przedstawiciel tego rodu papież Aleksander VI. Jego łóżkowe “przygody” były już wielokrotnie opisywane, nieszczególnie mam więc ochotę rozwijać ten wątek.

Borgia rodzi się krótko po zakończeniu trójpapiestwa - schizmy w Kościele zachodnim. Tak więc obok upadku obyczajów, mówimy również o upadku autorytetu instytucji papiestwa. 100 lat po zakończeniu schizmy, swoje tezy reformy Kościoła publikuje augustianin - o. dr. Marcin Luter OSA. Nie był on ani pierwszym, ani ostatnim Reformatorem. Wspominamy dziś w kalendarzu takiego reformatora - dominikanina Hieronima Savonarolę.

W przeciwieństwie do Husa czy Lutra, z punktu widzenia teologii katolickiej, nie głosił żadnej herezji - świadczy o tym jego de-facto rehabilitacja przez następne pokolenia myślicieli katolickich. Działalność Savonaroli znana jest głównie z kazań wzywających do pokuty i odmiany obyczajów: od prostych ludzi po dostojników świeckich i kościelnych. Krytykował również kupczenie sakramentami i urzędami kościelnymi.

Dominikanin reformę rozpoczął od swojego klasztoru, którym zarządzał - pozbył się klasztornego majątku powracając do pierwotnej idei założycielskiej dominikanów - żebractwa (dominikanie to bowiem, historycznie rzecz ujmując, zakon żebraczy, podobnie jak augustianie). By pomóc biedniejszej części mieszkańców Florencji założył bank, który pożyczał potrzebującym pieniądze bez oprocentowania. Florencki reformator to nie jest postać bez skazy - jak każdy grzesznik. Był radykałem religijnym, który zawiązywał bojówki religijne, zakazywał noszenia biżuterii, zakazywał karnawału itp.

Savonarola reformę Kościoła rozpoczął od siebie, potem przyszedł czas na klasztor, miasto i cały Kościół. Reformator, podobnie jak Luter, miał nadzieję, że świeckim władcom uda się zwołać Sobór, orzec czy Borgia jest prawowitym papieżem i rozpocząć reformę Kościoła. Listów do tych monarchów jednak nie wysłał. Skomplikowaną polityczno-religijną układankę komplikuje dodatkowo fakt zaangażowania się króla francuskiego politycznie przeciwko Lidze Świętej, której członkiem było Państwo Kościelne. Za nieposłuszeństwo Aleksander VI obłożył Savonarolę ekskomuniką. Florentczycy ostatecznie zajęli klasztor dominikanów i wydali dominikańskiego reformatora…

Savonarola został skazany, powieszony i spalony 23 maja 1498 roku.

Bardzo często bracia katolicy argumentują, że dowód na działanie Ducha Świętego w papiestwie to papież Borgia właśnie. Że pomimo całkowitego zepsucia obyczajów, nie podał on do wierzenia “herezji”, a nauka “prawdziwie katolicka” przetrwała tę próbę. Jest to ciekawy punkt widzenia, którego jednak nie podzielam. Bliżej mi do Świętego Franciszka, który do swoich uczniów mówił “Idźcie głoście Ewangelię, jeżeli trzeba - słowami”.

Savonarola w więzieniu napisał kilka tekstów, m.in. “Infelix ego” (Nieszczęsny ja), który stał się inspiracją dla wielu kompozytorów np. Byrda czy Lassusa, a nawet Josquina.Przedmowę do niemieckiego wydania tych tekstów napisał ks. Marcin Luter.

Nieszczęsny ja, pozbawiony wszelkiej pomocy,

który obraziłem niebo i ziemię.

Dokąd pójdę? W którą stronę się zwrócę?

Do kogo się ucieknę? Kto ulituje się nade mną?

Nie śmiem podnieść oczu ku niebu,

bo ciężko przeciw niemu zgrzeszyłem.

Na ziemi nie znajduję schronienia,

bo stałem się dla niej zgorszeniem.

Cóż więc mam uczynić? Rozpaczać?

Niech tak się nie stanie!

Bóg jest miłosierny, mój Zbawiciel jest łaskawy.

Przeto tylko Bóg jest moim schronieniem:

On nie wzgardzi swoim dziełem,

nie odrzuci swego obrazu.

Do Ciebie więc, najłaskawszy Boże,

przychodzę smutny i zasmucony:

Ty bowiem jesteś jedyną moją nadzieją,

Ty jesteś jedynym moim schronieniem.

Cóż jednak Ci powiem, skoro nie śmiem podnieść oczu?

Wyleję słowa bólu, błagać będę o Twoje miłosierdzie i powiem:

Zmiłuj się nade mną, Boże, według wielkiego miłosierdzia Twego.

Egzekucja Savonaroli, detal

Filippo Dolciati

1498